Τι είναι το sunk cost και πώς σε κρατά σε χαμένες θέσεις;

Αγόρασες κάτι στα 10 €. Τώρα είναι στα 7 €. Η σκέψη που έρχεται πρώτη είναι συνήθως «θα περιμένω να γυρίσει». Η σκέψη αυτή δεν βγαίνει από κάποιο στοιχείο για την επένδυση. Βγαίνει από την τιμή που πλήρωσες.

Το άρθρο εξηγεί το λάθος του χαμένου κόστους (sunk cost), την αγκύρωση (anchoring) και ένα τεστ που μπορείς να κάνεις μόνος σου. Τα παραδείγματα είναι υποθετικά και δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη.

Τι είναι το sunk cost στις επενδύσεις;

Sunk cost, δηλαδή χαμένο κόστος, είναι ό,τι έχεις ήδη ξοδέψει και δεν παίρνεις πίσω με καμία απόφαση. Στις επενδύσεις, η τιμή στην οποία αγόρασες είναι γεγονός του παρελθόντος. Όποια απόφαση κι αν πάρεις σήμερα, δεν αλλάζει.

Σε άρθρο του στο blog του CFA Institute, ο Binod Shankar περιγράφει την αρχή ως εξής: αγνοούμε όλα τα sunk costs, όσο μεγάλα κι αν είναι. Το κείμενό του αφορά την καριέρα. Η αρχή αυτή, που προέρχεται από την ανάλυση επενδύσεων, συμπυκνώνεται σε μια φράση του: «It is the forecast – the future – that matters.» Δηλαδή: μετράει η εκτίμηση για το μέλλον, όχι το παρελθόν.

Προσοχή στο τι δεν λέει αυτό. Δεν σου λέει ότι πρέπει να πουλάς ό,τι έχει πέσει. Σου λέει ότι το κόστος αγοράς δεν είναι επιχείρημα, ούτε για να κρατήσεις ούτε για να βγεις.

Τι είναι η αγκύρωση;

Αγκύρωση είναι η τάση να στηριζόμαστε υπερβολικά στην πρώτη πληροφορία που συναντάμε. Έτσι την περιγράφει ο ίδιος συγγραφέας σε δεύτερο άρθρο του στο blog του CFA Institute, για τις προκαταλήψεις συμπεριφοράς στις αγορές μετοχών.

Στη θέση σου, η πρώτη πληροφορία είναι η τιμή αγοράς. Η σύνδεση με τη δική σου θέση είναι ερμηνεία αυτού του άρθρου και όχι πόρισμα της πηγής: όταν η τιμή πέφτει, το «10 €» γίνεται το σημείο αναφοράς για όλα. Το 7 € μοιάζει «φθηνό» επειδή το συγκρίνεις με το 10 €, όχι επειδή έχεις κάποιο στοιχείο ότι αξίζει περισσότερο.

Υπάρχει και μια συγγενική παγίδα. Η ίδια πηγή γράφει ότι επιλέγουμε ποιες πληροφορίες θα διαβάσουμε για τις αποφάσεις μας και τραβιόμαστε προς τα δεδομένα που τις επιβεβαιώνουν. Αν έχεις ήδη αγκυρωθεί, θα βρίσκεις πιο εύκολα κείμενα που λένε «θα γυρίσει».

Γιατί είναι δύσκολο να πουλήσεις κάτι που έχει πέσει;

Δεν υπάρχει μία απάντηση που να συμφωνούν όλοι. Ο ερευνητής David Gal, σε άρθρο του στο ίδιο blog, υποστηρίζει ότι η έρευνα μπέρδεψε την αποστροφή της ζημιάς με απλή αδράνεια, δηλαδή την τάση να μένεις στην κατάσταση που ήδη υπάρχει. Είναι άποψη του συγγραφέα και όχι του CFA Institute.

Δεν χρειάζεται να λύσεις τη διαφωνία. Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι ο λόγος που μένεις σε μια θέση μπορεί να μην είναι λόγος για την ίδια την επένδυση. Αυτό αξίζει να το ελέγχεις.

Ποιο είναι το τεστ των μετρητών;

Η ερώτηση είναι: «Αν είχα σήμερα μετρητά, θα αγόραζα αυτή τη θέση, με αυτό το μέγεθος, με βάση τα σημερινά δεδομένα;»

Υποθετικό παράδειγμα Α. Ας πούμε ότι έχεις 1.000 μερίδια ενός ETF, που αγόρασες προς 10 € το καθένα, δηλαδή 10.000 €. Η τιμή πέφτει στα 7 €. Η θέση αξίζει 7.000 € και η ζημιά στην οθόνη είναι 3.000 € (30%).

Για να γυρίσει στα 10 €, χρειάζεται άνοδος 10/7 − 1, περίπου +42,9%. Η ανάκαμψη θέλει μεγαλύτερο ποσοστό από την πτώση.

Οι 3.000 € έχουν ήδη χαθεί στην οθόνη, όποια απόφαση κι αν πάρεις. Η πραγματική ερώτηση είναι αν θα έβαζες 7.000 € μετρητά σε αυτή τη θέση σήμερα. Αν η απάντηση είναι «όχι», τα 10 € δεν είναι λόγος να μείνεις. Είναι άγκυρα. Αν η απάντηση είναι «ναι», έχεις επιχείρημα που στηρίζεται στα σημερινά δεδομένα, όχι στην τιμή που πλήρωσες.

Είναι καλή ιδέα το average down;

Average down, δηλαδή «μέσος όρος προς τα κάτω», σημαίνει ότι αγοράζεις κι άλλο όταν η τιμή πέφτει, ώστε να χαμηλώσει η μέση τιμή αγοράς. Δεν είναι λάθος από μόνο του. Μπορεί όμως να κρύβει το ίδιο λάθος.

Υποθετικό παράδειγμα Β. Συνέχεια του προηγούμενου. Προσθέτεις άλλα 1.000 μερίδια στα 7 € (7.000 €). Τώρα έχεις 2.000 μερίδια και συνολικό κόστος 17.000 €. Η μέση τιμή είναι 8,50 €.

Το break-even, δηλαδή το σημείο που βγαίνεις χωρίς κέρδος ή ζημιά, είναι τώρα στα 8,50 €. Από τα 7 € χρειάζεται άνοδος 8,5/7 − 1, περίπου +21,4%. Μοιάζει πιο εύκολο. Όμως η έκθεσή σου διπλασιάστηκε και έγινε 14.000 €.

Δες τι γίνεται αν η τιμή πέσει στα 5 €:

• Με 1.000 μερίδια, η αξία είναι 5.000 € και η ζημιά 5.000 € (50% του κόστους).
• Με 2.000 μερίδια, η αξία είναι 10.000 € και η ζημιά 7.000 €, περίπου 41,2% του κόστους των 17.000 €.

Το ποσοστό φαίνεται μικρότερο, αλλά η ζημιά σε ευρώ είναι μεγαλύτερη. Ο έλεγχος αφορά το πόσο ρίσκο αναλαμβάνεις τώρα. Αν προσθέτεις επειδή θα έμπαινες στη θέση με το νέο μέγεθος, είναι απόφαση. Αν προσθέτεις για να «ξεχρεώσεις» την αρχική τιμή, είναι αγκύρωση. Αν σε ενδιαφέρει η σταδιακή αγορά με σχέδιο, δες το Τι είναι το DCA.

Πώς βγαίνεις από την παγίδα;

Μια χρήσιμη άμυνα μπαίνει πριν την αγορά. Στο γραπτό επενδυτικό σχέδιο σημείωσε τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη. Μια χρήσιμη ερώτηση είναι: «Τι θα έπρεπε να δω για να παραδεχτώ ότι κάνω λάθος;» Όταν απαντάς πριν μπεις, δεν αποφασίζεις εν θερμώ.

Για ένα εργαλείο που ορίζει το όριο από πριν, δηλαδή το stop-loss, διάβασε το Τι είναι το stop-loss και σε προστατεύει πάντα;. Μια λίστα ελέγχου, ποιοτική και όχι οδηγία:

• Έγραψα πριν την αγορά τι θα με έκανε να αλλάξω γνώμη;
• Η αρχική μου εκτίμηση στηρίζεται ακόμη από τα δεδομένα; Αν όχι, η τιμή αγοράς δεν είναι επιχείρημα.
• Τι θα έλεγα σε φίλο που έχει τη θέση αλλά δεν την αγόρασε στην τιμή μου;

Και κάτι να θυμάσαι: ένα υπόλοιπο στην οθόνη δεν είναι κατοχυρωμένο κέρδος, ούτε κατοχυρωμένη ζημιά.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Κάνε το τεστ των μετρητών. Ρώτα αν θα αγόραζες σήμερα την ίδια θέση, με το ίδιο μέγεθος. Η τιμή αγοράς δεν μπαίνει στην απάντηση.
• Πρόσεξε την άγκυρα. Όταν λες «να γυρίσει εκεί που αγόρασα», ρώτα ποιο στοιχείο το στηρίζει, εκτός από τον αριθμό αυτό.
• Πριν προσθέσεις, δες το ρίσκο. Το average down αλλάζει τη μέση τιμή, αλλά αυξάνει και την έκθεση. Υπολόγισε τη ζημιά σε ευρώ αν η τιμή πέσει ακόμη.
• Γράψε το κριτήριο εξόδου από πριν. Σημείωσε τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη. Έτσι δεν αποφασίζεις μόνο με βάση το πώς νιώθεις εκείνη τη μέρα.

Το άρθρο είναι μόνο για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις, και ειδικά τα κρυπτονομίσματα, έχουν υψηλό ρίσκο. Μπορεί να χάσεις μέρος ή όλο το κεφάλαιό σου.

Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια AI και τα στοιχεία του ελέγχθηκαν αυτόματα με τις πηγές.