Τι είναι η επιβεβαιωτική μεροληψία στις επενδύσεις;
Η επιβεβαιωτική μεροληψία (confirmation bias) είναι η τάση να ψάχνεις και να πιστεύεις μόνο ό,τι συμφωνεί με αυτό που ήδη πιστεύεις. Στις επενδύσεις σε κάνει να αγνοείς τα σημάδια κινδύνου, και τα social την ενισχύουν. Τη μετριάζεις αν γράψεις από πριν τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη και αν ψάξεις ενεργά το ισχυρότερο αντεπιχείρημα.
Αγοράζεις κάτι επειδή πιστεύεις στην ιδέα. Την επόμενη μέρα ψάχνεις στο διαδίκτυο και βρίσκεις τρία άρθρα που σου δίνουν δίκιο. Το τέταρτο, που προειδοποιεί για έναν κίνδυνο, το προσπερνάς γιατί «δεν καταλαβαίνει». Δεν το κάνεις από κακή πίστη. Το μυαλό απλώς προτιμά να έχει δίκιο.
Αυτό είναι η επιβεβαιωτική μεροληψία, και είναι ένα από τα πιο ύπουλα λάθη στις επενδύσεις, γιατί δεν μοιάζει με λάθος. Μοιάζει με έρευνα. Εδώ εξηγούμε τι είναι, πώς την αναγνωρίζεις και ποιες απλές συνήθειες την περιορίζουν. Όλα τα παραδείγματα είναι υποθετικά.
Τι είναι το confirmation bias και πώς εμφανίζεται όταν επενδύω;
Confirmation bias είναι η επιβεβαιωτική μεροληψία. Σύμφωνα με το CFA Institute, τον διεθνή οργανισμό των επαγγελματιών της επενδυτικής ανάλυσης, είναι η τάση να ευνοούμε πληροφορίες που συμφωνούν με πεποιθήσεις που έχουμε ήδη.
Στην πράξη εμφανίζεται με τρεις τρόπους:
- Ψάχνεις επιλεκτικά. Γράφεις στην αναζήτηση «γιατί θα ανέβει το Χ» και όχι «ποιοι είναι οι κίνδυνοι του Χ».
- Ζυγίζεις άνισα. Ένα θετικό άρθρο σού φαίνεται απόδειξη. Ένα αρνητικό σού φαίνεται υπερβολή.
- Θυμάσαι επιλεκτικά. Θυμάσαι τις φορές που είχες δίκιο και ξεχνάς τις άλλες.
Το πρόβλημα εδώ δεν είναι ο πόνος της απώλειας, είναι ποιες πληροφορίες αφήνεις να φτάσουν σε σένα.
Γιατί διαβάζω μόνο ειδήσεις που συμφωνούν με τη θέση μου;
Επειδή είναι πιο ευχάριστο. Μια είδηση που σου δίνει δίκιο σε ανακουφίζει. Μια είδηση που σε αμφισβητεί σε ενοχλεί και σε αναγκάζει να σκεφτείς. Το μυαλό ακολουθεί τον δρόμο με τη λιγότερη αντίσταση.
Αυτή είναι δική μας εξήγηση και όχι ορισμός από κάποια πηγή. Το σημαντικό είναι το αποτέλεσμα: όσο περισσότερες επιβεβαιώσεις μαζεύεις, τόσο μεγαλώνει η σιγουριά σου, ενώ η εικόνα που έχεις δεν έγινε πιο ολοκληρωμένη. Νιώθεις πιο σίγουρος χωρίς να έχεις μάθει κάτι καινούργιο.
Υποθετικό παράδειγμα. Αγοράζεις μετοχή μιας εταιρείας επειδή πιστεύεις ότι «έχει μέλλον». Διαβάζεις μόνο άρθρα που τη θαυμάζουν. Σε μια αναφορά που τονίζει το αυξημένο χρέος της, δεν δίνεις σημασία. Δεν σημαίνει ότι το χρέος θα την βλάψει. Σημαίνει ότι πήρες μια απόφαση χωρίς να εξετάσεις το πιο σοβαρό ερώτημα.
Πώς το ενισχύουν τα social media και οι αλγόριθμοι;
Εδώ η μεροληψία βρίσκει έτοιμο έδαφος. Η FINRA, ο οργανισμός εποπτείας των χρηματιστηριακών εταιρειών στις ΗΠΑ, επισημαίνει ότι στα social media είναι πιθανότερο να επηρεαστείς από την επιβεβαιωτική μεροληψία ή από την πίεση των άλλων. Η FINRA δεν ισχύει στην Ελλάδα, αλλά η παρατήρηση ισχύει για όλους.
Ο λόγος είναι απλός. Ακολουθείς όσους συμφωνούν μαζί σου. Η πλατφόρμα σου δείχνει περισσότερα από αυτά που σου αρέσουν. Σιγά σιγά το feed γίνεται ηχείο που επαναλαμβάνει τη δική σου άποψη.
Υποθετικό παράδειγμα. Ακολουθείς 10 λογαριασμούς που πιστεύουν όλοι το ίδιο για ένα κρυπτονόμισμα. Μέσα σε μια εβδομάδα έχεις δει δεκάδες θετικά μηνύματα και κανένα αντίθετο, και συμπεραίνεις ότι «όλοι συμφωνούν». Αν προσθέσεις 3 λογαριασμούς με αντίθετη άποψη, ή αν διαβάσεις την ενότητα κινδύνων στο επίσημο έγγραφο του έργου, η εικόνα αλλάζει. Δεν σημαίνει ότι η αντίθετη άποψη είναι σωστή. Σημαίνει ότι έχεις πια ολόκληρη την εικόνα.
Η FINRA συμβουλεύει επίσης να ελέγχεις τα διαπιστευτήρια όποιου δίνει «συμβουλές» και τι κερδίζει αν προωθεί ένα προϊόν. Όποιος έχει συμφέρον δεν λέει απαραίτητα ψέματα, αλλά δεν είναι ουδέτερος.
Πώς το περιορίζω στην πράξη;
Το CFA Institute προτείνει, μεταξύ άλλων, τρία πράγματα. Το πρώτο το γράφει έτσι: «For every positive argument, deliberately seek out and evaluate counterarguments», δηλαδή για κάθε θετικό επιχείρημα, ψάξε σκόπιμα αντεπιχειρήματα και αξιολόγησέ τα. Τα άλλα δύο είναι να διευρύνεις το feed σου με λογαριασμούς που έχουν διαφορετική άποψη και να χρησιμοποιείς και πηγές εκτός social media, όπως ελεγμένες ειδήσεις, έρευνες και εκθέσεις.
Σε αυτά προσθέτουμε έναν κανόνα, που ταιριάζει με μια ερώτηση που χρησιμοποιεί ο Ιάσονας: «Τι θα έπρεπε να δω για να παραδεχτώ ότι κάνω λάθος;» Η ιδέα είναι να απαντήσεις πριν επενδύσεις και όχι μετά.
Ο κανόνας. Πριν πάρεις θέση, γράψε 3 πράγματα που, αν συμβούν, θα δείξουν ότι η εκτίμησή σου ήταν λάθος. Το «πόσο» και το «πότε» τα ορίζεις εσύ, με βάση το δικό σου σχέδιο. Γράψ’ τα σε χαρτί ή σε σημείωση. Όταν αργότερα εμφανιστεί κάποιο από αυτά, δεν θα έχεις περιθώριο να το μετατρέψεις σε «προσωρινό θόρυβο». Αυτό ταιριάζει και με το γραπτό επενδυτικό σχέδιο: όταν οι κανόνες είναι γραμμένοι από πριν, δεν διαπραγματεύονται εύκολα τη στιγμή που σε ενοχλούν.
Αυτό έχει σχέση και με την αρχή του να ξεχωρίζεις το χρήσιμο σήμα από τον θόρυβο. Όταν μια πληροφορία έρχεται και ταιριάζει υπερβολικά καλά με αυτό που θες, αξίζει δεύτερη ματιά.
Λίστα ελέγχου. Πριν αποφασίσεις, ρώτα:
- Έγραψα τι θα με έκανε να αλλάξω γνώμη;
- Διάβασα το ισχυρότερο αντεπιχείρημα, όχι το πιο αδύναμο;
- Η πηγή έχει συμφέρον από το να πιστέψω κάτι;
- Κοιτάζω δεδομένα ή επιβεβαίωση;
Η λίστα είναι δική μας σύνθεση και όχι επίσημος κανόνας. Είναι εργαλείο για να επιβραδύνεις την απόφαση, ακριβώς εκεί που το μυαλό θέλει να τρέξει.
Έχει σχέση με το sunk cost και την υπερβολική αυτοπεποίθηση;
Ναι, και οι τρεις αλληλοτροφοδοτούνται. Δεν τις ισοπεδώνουμε όμως, γιατί η καθεμία είναι διαφορετικό λάθος.
Το sunk cost σε κρατά σε μια θέση επειδή έχεις ήδη επενδύσει σε αυτήν. Η επιβεβαιωτική μεροληψία φροντίζει να βρίσκεις λόγους για να μείνεις. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση σε πείθει ότι δεν χρειάζεσαι δεύτερη γνώμη. Μαζί φτιάχνουν έναν κλειστό κύκλο: μένεις, βρίσκεις επιβεβαίωση, νιώθεις πιο σίγουρος και μένεις ακόμα περισσότερο.
Η SEC, η εποπτική αρχή των αγορών στις ΗΠΑ, περιγράφει άλλα γνωστά μοτίβα συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, την τάση να κρατάς χαμένες επενδύσεις πολύ και να πουλάς κερδοφόρες νωρίς, ή την τάση να προτιμάς επενδύσεις της δικής σου χώρας (familiarity bias, δηλαδή προτίμηση στα οικεία). Η σελίδα της δεν αναφέρει την επιβεβαιωτική μεροληψία, οπότε τη χρησιμοποιούμε μόνο για αυτά τα συγκεκριμένα μοτίβα. Δείχνει όμως ότι οι συμπεριφορές επηρεάζουν τα αποτελέσματα των επενδυτών.
Τι σημαίνει αυτό για σένα;
- Γράψε από πριν τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη. Τρία σημεία αρκούν, και τα ορίζεις εσύ.
- Ζήτα ενεργά το αντεπιχείρημα. Για κάθε λόγο που σε πείθει να επενδύσεις, βρες και διάβασε τον ισχυρότερο λόγο που θα σε αποτρέψει.
- Φρόντισε το feed σου. Πρόσθεσε λογαριασμούς με διαφορετική άποψη και διάβασε και πηγές εκτός social, όπως τα επίσημα έγγραφα και τις ελεγμένες ειδήσεις.
- Έλεγξε ποιος μιλά και τι κερδίζει. Όποιος σου πουλά μια ιδέα δεν είναι ο καλύτερος κριτής της.
Αυτό που μετρά είναι να μην ψάχνεις μόνο ό,τι σου δίνει δίκιο, αλλά και ό,τι θα σου έδειχνε εγκαίρως ότι έκανες λάθος.
Συχνές ερωτήσεις
Η επιβεβαιωτική μεροληψία αφορά μόνο όσους ξέρουν λίγα;
Όχι. Αφορά τον καθένα, γιατί έχει να κάνει με το πώς διαλέγουμε τι να διαβάσουμε, όχι με το πόσα ξέρουμε. Όσο πιο σίγουρος νιώθεις για μια θέση, τόσο πιο εύκολα παρακάμπτεις ό,τι δεν σου ταιριάζει.
Αρκεί να διαβάζω και τις δύο απόψεις;
Βοηθά, αλλά μετρά το πώς τις διαβάζεις. Αν το αντεπιχείρημα το διαβάζεις βιαστικά, μόνο για να το απορρίψεις, δεν άλλαξε τίποτα. Ψάξε την πιο δυνατή εκδοχή του και ρώτα τον εαυτό σου τι απαντάς.
Πώς διαφέρει από το sunk cost;
Το sunk cost είναι να συνεχίζεις επειδή έχεις ήδη πληρώσει χρόνο ή χρήματα. Η επιβεβαιωτική μεροληψία είναι να διαλέγεις τις πληροφορίες που στηρίζουν την άποψή σου. Συχνά εμφανίζονται μαζί, γιατί όποιος δεν θέλει να παραδεχτεί το λάθος του ψάχνει και πληροφορίες που τον καθησυχάζουν.
